(1)మరీచి కొడుకు కశ్యప ప్రజాపతి. బ్రహ్మదేవుడి కుడి చేతి బొటన వేలి నుండి దక్షుడు అనే పురుషుడు, ఎడమచేతి బొటన వేలి నుండి ధరణి అనే స్త్రీ జన్మించారు. వారు ఇరువురికి వెయ్యి మంది మహా రుషులు జన్మించారు. (2)బ్రహ్మ మానస పుత్రులలో రెండవ వాడైన అంగిరుసున కు, ఉతధ్యుడు, బృహస్పతి, సంవర్తుడు అనే కొడుకులు పుట్టారు. బృహస్పతి దేవతలకు గురువు ఐనాడు. (3).అత్రి అనే మానసపుత్రునికి అనేక మంది మహా మునులు జన్మించారు.(4) పులస్త్యుడు అనే బ్రహ్మ మానసపుత్రునకు, రాక్షసులు జన్మించారు. (5)పులహుడు అనే మానస పుత్రునకు, కిన్నరలు, కింపురుషులు జన్మించారు.(6)క్రతువు అనే మాన సపుత్రునకు పక్షి జాతి పుట్టింది.

॥ శ్రీః ॥
12.15. అధ్యాయః 015
Mahabharata - Shanti Parva - Chapter Topics
యుధిష్ఠిరంప్రత్యర్జునవాక్యం॥ 1॥
Mahabharata - Shanti Parva - Chapter Text

వైశంపాయన ఉవాచ। 12-15-0x(5791)(70933)
యాజ్ఞసేన్యా వచః శ్రుత్వా పునరేవార్జునోఽబ్రవీత్।
అనుమాన్య మహాబాహుం జ్యేష్ఠం భ్రాతరమీశ్వరం॥ 12-15-1(70934)
అర్జున ఉవాచ। 12-15-2x(5792)
దండః శాస్తి ప్రజాః సర్వా దండ ఏవాభిరక్షతి।
దణ్·డః సుప్తేషు జాగర్తి దండం ధర్మం విదుర్బుధాః॥ 12-15-2(70935)
దండః సంరక్షతే ధర్మం తథైవార్యం జనాధిప।
కామం సంరక్షతే దండస్త్రివర్గో దండ ఉచ్యతే॥ 12-15-3(70936)
దండేన రక్ష్యతే ధాన్యం ధనం దండేన రక్ష్యతే।
ఏతద్విద్వానుపాదాయ స్వభావం పశ్య లౌకికం॥ 12-15-4(70937)
రాజదండభయాదేకే నరాః పాపం న కుర్వతే।
యమదండభయాదేకే పరలోకభయాదపి॥ 12-15-5(70938)
పరస్పరభయాదేకే పాపాః పాపం న కుర్వతే।
ఏవం సాంసిద్ధికే లోకే సర్వం దండే ప్రతిష్ఠితం॥ 12-15-6(70939)
దండస్యైవ భయాదేకే న ఖాదంతి పరస్పరం।
అంధేతమసి మజ్జేయుర్యది దండో న పాలయేత్॥ 12-15-7(70940)
యస్మాదదాంతాందమయత్యశిష్టాందండయత్యపి।
దమనాద్దండనాచ్చైవ తస్మాద్దండం విదుర్బుధాః॥ 12-15-8(70941)
వాచి దండో బ్రాహ్మణానాం క్షత్రియాణాం భుజార్పణం।
ధనదండాః స్మృతా వైశ్యా నిర్దండః శూద్ర ఉచ్యతే॥ 12-15-9(70942)
అసంమోహాయ మర్త్యానామర్థసంరక్షణాయ చ।
మర్యాదా స్థాపితా లోకే దండసంజ్ఞా విశాంపతే॥ 12-15-10(70943)
యత్ర శ్యామో లోహితాక్షో దండశ్చరతి సూద్యతః।
ప్రజాస్తత్ర న ముహ్యంతి నేతా చేత్సాధు పశ్యతి॥ 12-15-11(70944)
బ్రహ్మచారీ గృహస్థశ్చ వానప్రస్థస్చ భిక్షుకః।
దండస్యైవ భయాదేతే మనుష్యా వర్త్మని స్థితాః॥ 12-15-12(70945)
నాభీతో యజతే రాజన్నాభీతో దాతుమిచ్ఛతి।
నాభీతః పురుషః కశ్చిత్సమయే స్థాతుమిచ్ఛతి॥ 12-15-13(70946)
నాచ్ఛిత్త్వా పరమర్మాణి నాకృత్వా కర్మ దుష్కరం।
నాహత్వా మత్స్యఘాతీవ ప్రాప్నోతి మహతీం శ్రియం॥ 12-15-14(70947)
నాఘ్నతః కీర్తిరస్తీహ న విత్తం న పునః ప్రజాః।
ఇంద్రో వృత్రవధేనైవ మహేంద్రః సమపద్యత।
`మాహేంద్రం చ గృహం లేభే లోకానాం చేశ్వరోఽభవత్॥' 12-15-15(70948)
య ఏవ దేవా హంతారస్తాఁల్లోకోఽర్చయతే భృశం।
హంతారుద్రస్తథాస్కందః శక్రోఽగ్నిర్వరుణో యమః॥ 12-15-16(70949)
హంతా కాలస్తథా వాయుర్మృత్యుర్వైశ్రవణో రవిః।
వసవో మరుతః సాధ్యా విశ్వేదేవాశ్చ భారత॥ 12-15-17(70950)
ఏతాందేవాన్నమస్యంతి ప్రతాపప్రణతా జనాః।
న బ్రహ్మాణం న ధాతారం న పూషాణం కథంచన॥ 12-15-18(70951)
మధ్యస్థాన్సర్వభూతేషు దాంతాఞ్శమపరాయణాన్।
యజంతే మానవాః కేచిత్ప్రశాంతాన్సర్వకర్మసు॥ 12-15-19(70952)
న హి పశ్యామి జీవంతం లోకే కంచిదర్హిసయా।
సత్వైః సత్వా హి జీవంతి దుర్బలైర్బలవత్తరాః॥ 12-15-20(70953)
నకులో మూషికానత్తి బిడాలో నకులం తథా।
బిడాలమత్తి శ్వా రాజఞ్శ్వానం వ్యాలమృగస్తథా॥ 12-15-21(70954)
తానత్తి పురుషః సర్వాన్పశ్య ధర్మో యథా గతః।
ప్రాణస్యాన్నమిదం సర్వం జంగమం స్థావరం చ యత్॥ 12-15-22(70955)
విధానం దైవవిహితం తత్ర విద్వాన్న ముహ్యతి।
యథా సృష్టోఽసి రాజేంద్ర తథా భవితుమర్హసి॥ 12-15-23(70956)
వినీతక్రోధహర్షా హి మందా వనముపాశ్రితాః।
వినా వధం న కుర్వంతి తాపసాః ప్రాణయాపనం॥ 12-15-24(70957)
ఉదకే బహవః ప్రాణాః పృథివ్యాం చ ఫలేషు చ।
న చ కశ్చిన్న తాన్హంతి కిమన్యత్ప్రాణయాపనం॥ 12-15-25(70958)
సూక్ష్మయోనీని భూతాని తర్కగంయాని కానిచిత్।
పక్ష్మణోఽపి నిపాతేన యేషాం స్యాత్స్కంధపర్యయః॥ 12-15-26(70959)
గ్రామాన్నిష్క్రంయ మునయో విగతక్రోధమత్సరాః।
వనే కుటుంబధర్మాణో దృశ్యంతే పరిమోహితాః॥ 12-15-27(70960)
భూమిం భిత్త్వౌషధీశ్ఛిత్త్వా వృక్షాదీనండజాన్పశూన్।
మనుష్యాస్తన్వయే యజ్ఞాంస్తే స్వర్గం ప్రాప్నువంతి చ॥ 12-15-28(70961)
దండనీత్యాం ప్రణీతాయాం సర్వే సిధ్యంత్యుపక్రమాః।
కౌంతేయ సర్వభూతానాం తత్ర మే నాస్తి సంశయః॥ 12-15-29(70962)
దండశ్చేన్న భవేల్లోకే వినశ్యేయురిమాః ప్రజాః।
జలే మత్స్యానివాభక్ష్యందుర్బలాన్బలవత్తరాః॥ 12-15-30(70963)
సత్యం బతేదం బ్రహ్మణా పూర్వముక్తం దండః ప్రజా రక్షతి సాధునీతః।
పశ్యాగ్నయః పూతిమాంసస్య భీతాః సంతర్జితా దండభయాజ్జ్వలంతి॥ 12-15-31(70964)
అంధంతమ ఇవేదం స్యాన్న ప్రజ్ఞాయేత కించన।
దండశ్చేన్న భవేల్లోకే విభజన్సాధ్వసాధునీ॥ 12-15-32(70965)
యేఽపి సంభిన్నమర్యాదా నాస్తికా వేదనిందకాః।
తేఽపి భోగాయ కల్పంతే దండేనాశు నిపీడితాః॥ 12-15-33(70966)
సర్వో దండజితో లోకో దుర్లభో హి శుచిర్జనః।
దండస్య హి భయాద్భీతో భోగాయైవ ప్రకల్పతే॥ 12-15-34(70967)
చాతుర్వర్ణ్యప్రమోదాయ సునీతికరణాయ చ।
దండో విధాత్రా విహితో ధర్మార్థౌం భువి రక్షితుం॥ 12-15-35(70968)
యది దండాన్న విభ్యేయుర్వయాంసి శ్వాపదాని చ।
అద్యుః పశూన్మనుష్యాంశ్చ యజ్ఞార్థాని హవీంషి చ॥ 12-15-36(70969)
న బ్రహ్మచార్యధీయీత న కాల్యం దుహతే చ గౌః।
న కన్యోద్వహనం గచ్ఛేద్యది దండో న పాలయేత్॥ 12-15-37(70970)
విష్వగ్లోపః ప్రవర్తేత భిద్యేరన్సర్వసేతవః।
మమత్వం న ప్రజానీయుర్యది దండో న పాలయేత్॥ 12-15-38(70971)
న సంవత్సరసత్రాణి తిష్ఠేయురకుతోభయాః।
విధివద్దక్షిణావంతి యది దండో న పాలయేత్॥ 12-15-39(70972)
చరేయుర్నాశ్రమే ధర్మం యథోక్తం విధిమాశ్రితాః।
న విద్యాం ప్రాప్నుయాత్కశ్చిద్యది దండో న పాలయేత్॥ 12-15-40(70973)
న చోష్ట్రా న బలీవర్దా నాశ్వాశ్వతరగర్దభాః।
న విద్యాం ప్రాప్నుర్యానాని యది దండో న పాలయేత్॥ 12-15-41(70974)
న ప్రేష్యా వచనం కుర్యుర్న బాలో జాతు కర్హిచిత్।
తిష్ఠేత్పితుర్మతే ధర్మే యది దండో న పాలయేత్॥ 12-15-42(70975)
దండే స్థితాః ప్రజాః సర్వా భయం దండే విదుర్బుధాః।
దండే స్వర్గో మనుష్యాణాం లోకోఽయం చ ప్రతిష్ఠితః॥ 12-15-43(70976)
న తత్ర కూటం పాపం వా వంచనా వాఽపి దృశ్యతే।
యత్ర దండః సువిహితశ్చరత్యరివినాశనః॥ 12-15-44(70977)
హవిః శ్వా ప్రలిహేద్దృష్ట్వా దండశ్చేన్నోద్యతో భవేత్।
హరేత్కాకః పురోడాశం యది దండో న పాలయేత్॥ 12-15-45(70978)
యదీదం ధర్మతో రాజ్యం విహితం యద్యధర్మతః।
కార్యస్తత్ర న శోకో వై భుంక్ష్వ భోగాన్యజస్వ చ॥ 12-15-46(70979)
సుఖేన ధర్మం శ్రీమంతశ్చరంతి శుచివాససః।
సంవసంతః ప్రియైర్దారైర్భుంజానాశ్చాన్నముత్తమం॥ 12-15-47(70980)
అర్థే సర్వే సమారంభాః సమాయత్తా న సంశయః।
స చ దండే సమాయత్తః పశ్య దండస్య గౌస్వం॥ 12-15-48(70981)
లోకయాత్రార్థమేవేహ ధర్మప్రవచనం కృతం।
అహింసాఽసాధుహింసేతి శ్రేయాంధర్మపరిగ్రహః॥ 12-15-49(70982)
నాత్యంతం గుణవత్కించిన్న చాప్యత్యంతనిర్గుణం।
ఉభయం సర్వకార్యేషు దృశ్యతే సాధ్వసాధు చ॥ 12-15-50(70983)
పశూనాం వృషణం ఛిత్త్వా తతో భిందంతి నస్సు తాన్।
వహంతి బహవో భారాన్బధ్నంతి దమయంతి చ॥ 12-15-51(70984)
ఏవం పర్యాకులే లోకే వితథైర్జర్ఝరీకృతే।
తైస్తైర్న్యాయైర్మహారాజ పురాణం ధర్మమాచర॥ 12-15-52(70985)
యజ దేహి ప్రజా రక్ష ధర్మం సమనుపాలయ।
అమిత్రాంజహి కౌంతేయ మిత్రాణి పరిపాలయ॥ 12-15-53(70986)
మా చ తే నిఘ్నతః శత్రూన్మన్యుర్భవతు పార్థివ।
న తత్ర కిల్విషం కించిద్ధంతుర్భవతి భారత॥ 12-15-54(70987)
ఆతతాయీ హి యో హన్యాదాతతాయినమాగతం।
న తేన భ్రూణహా స స్యాన్మన్యుస్తం మన్యుమార్చ్ఛతి॥ 12-15-55(70988)
అవధ్యః సర్వభూతానామంతరాత్మా న సంశయః।
అవధ్యే చాత్మని కథం వధ్యో భవతి కస్యచిత్॥ 12-15-56(70989)
యథా హి పురుషః శాలాం పునః సంప్రవిశేన్నవాం।
ఏవ జీవః శరీరాణి తానితాని ప్రపద్యతే॥ 12-15-57(70990)
దేహాన్పురాణానుత్సృజ్య నవాన్సంప్రతిపద్యతే।
ఏవం మృత్యుముఖం ప్రాహుర్జనా యే తత్త్వదర్శినః॥ ॥ 12-15-58(70991)

ఇతి శ్రీమన్మహాభారతే శాంతిపర్వణి రాజధర్మపర్వణి పంచదశోఽధ్యాయః॥ 15॥

Mahabharata - Shanti Parva - Chapter Footnotes

12-15-6 సంసిద్ధికే పశువత్ దండార్హస్వభావే॥
12-15-8 దమయతి తాడనాదినా। దండయతి విత్తమపహరతి॥
12-15-9 భుజ్యత ఇతి భుజం భక్తం తన్మాత్రార్పణం వేతనప్రదానమిత్యర్థః॥
12-15-11 శ్యామః దృఢాభిఘాతేన దండ్యస్యాంధ్యజనకత్వాత్।
లోహితాక్షో దండయితుః క్రోధాతిశయాత్। సూద్యతః సుతరాముద్యతః। సాధు యథాపరాధం॥
12-15-20 సత్వైః సత్వానీతి ట. డ. థ. పాఠః॥
12-15-21 వ్యాలమృగశ్చిత్రవ్యాఘ్రః॥
12-15-22 పశ్య కాలో యథా గత ఇతి ఝ. పాఠః। పశ్య ధర్మం యథాగతమితి డ. త. పాఠః॥
12-15-23 యథాసృష్టః శౌర్యం తేజో ధృతిర్దాక్ష్యమిత్యాద్యుక్తస్వభావః క్షత్రియః సృష్టోఽసి ధాత్రా॥
12-15-24 వినీతావపనీతౌ క్రోధహర్షౌ యైస్తే। మందాః క్షత్రియాః। వధం కందమూలాదివధం॥
12-15-26 స్కంధపర్యయో దేహస్య నాశః॥
12-15-29 దండయుక్తా నీతిర్దండనీతిస్తస్యాం ప్రణీతాయాం ప్రవర్తితాయాం॥
12-15-30 అభక్ష్యన్ భక్షయేయుః॥
12-15-31 పశ్యాగ్నయశ్చ ప్రతిశాంయేతి ఝ.పాఠః। సంతర్జితాః ఫూత్కారేణ॥
12-15-33 భోగాయ పాలనాయ। మర్యాదాయా ఇతి శేషః॥
12-15-36 హన్యుః పశూనితి ట. డ. పాఠః॥
12-15-37 న కల్యాణీం దుహేత గామితి ఝ. పాఠః।
తత్ర కల్యాణీమపత్యవతీం న దుహేత లోక ఇత్యర్థః। ఉద్వహనం న గచ్ఛేత్ కింతు వ్యభిచరేదేవ॥
12-15-38 విశ్వలోప ఇతి ట. థ. పాఠః। సేతవో మర్యాదాః। మమత్వం పరిచ్ఛిన్నం న జానీయుః। సర్వః సర్వత్ర మమత్వం కుర్యాదిత్యర్థరః॥ 12-15-39 తిష్ఠేయురనుతిష్ఠేయుః ॥
12-15-42 న తిష్ఠేద్యువతీధర్మ ఇతి ఝ. పాఠః॥
12-15-46 యది దండవతో రాజ్యం విహితం యద్యధర్మతః। కార్యం తత్ర న కార్యం చ ఇతి డ. థ. పాఠః॥
12-15-47 సంవర్షంతః ఫలైదీనైరితి ఝ. పాఠః॥
12-15-51 నస్ము నాసికాసు। భిందంతి మస్తకమితి పాఠే మస్తకం భిందంతి శృంగవృద్ధిర్మాభూదితీత్యర్థః॥
12-15-52 జర్ఝరీకృతే దండేన। తదభావే భారవహనాదికార్యం న స్యాదతః పురాణమేవ ధర్మమాచర। నత్వత్ర ప్రవాహాయాతం హింసాదిదోషమవేక్షస్వేతి భావః॥
12-15-54 మన్యుర్దైన్యం॥
12-15-55 ఆతతాయీ శస్త్రపాణిః। మన్యుః క్రోధః।
మన్యుం క్రోధమార్చ్ఛతి। ఆ సర్వత ఋచ్ఛతి ప్రాప్నోతి।
మన్యుః కర్తా నాహం కర్తేతి శ్రుతేస్తత్ర న భ్రూణహా భవతీత్యర్థః॥

www.sanatanadharm.com - play store app (sanatana dharm)

"Bharathiya Sanatana Dharm" and Sanatana Dharmam & Dharmo rakshati Rakshitha logo are our trademarks. Unauthorised use of "Sanatana Dharmam & Dharmo rakshoati Rakshitha" and the logo is not allowed. Copyright © sanatanadharm.com All Rights Reserved . Made in India.